* * *

Көкбет, психтарға жыным келеді. Бір жерде дұрыс болмай кетті ма, эмоциясын елге төгіп-шашып, қаны басына шабатын адамдарды. Туған-туыстарына айқайласа бірсәрі, танымайтын, жат адамдарға сондай мінез көрсеткен өте жаман, әрі өзі де жеккөрінішті болып қалады.

* * *

Соңғы кездері ақылдың, сананың қайдан келетіні жайлы ойланамын. Неге кейбір адамдар сондай ақылды, инабатты, түсінігі мол келеді? Ол генмен беріле ме, әлде өмірде көп жағдайды бастан кешкеннен ба? Алайда қырық жыл қырғынды көріп, ессіз ойлар айтып отыратын қарттарды да кездестіргем. Адамның ақылды болуы да бір Құдайдың берген бағы шығар? Ақылды болуға не жетсін!

* * *

Маған сен патриот емессің дейді біреу. Оның айтпағы, мен қазақша кино қарамай, музыка тыңдамай кәрістерді қолпаштауым. Өнер деген ұлтқа бөлінбейді. Мен өнерге табынамын. Егер қандай да бір ұлт келіп, менің көңілімнен шығатын өнерді көрсетсе оны төбеме көтеріп мадақтауға дайынмын. Әзірге кәрістердің өнері ұнап тұр. Көргім келеді, тыңдағым келеді. Негізсіз патриот болғым келмейді. Жақсы іс істесе қолдаймын, жаман болса кемістігін айтамын. Соқыр табыну – мен үшін жат нәрсе, неге қатысты болмасын.

Сонда хан өз сарбаздарын бақытты адамның көйлегін тауып әкелуді бұйырады. Іздеп-іздеп, сарбаздар бір байдың үйіне келеді. Байдан «Бақыттысың ба?» деп сұраса, бай «Бақыттымын» деп жауап береді. Сонда олар байдың көйлегін сұрап, ханның қызына апара жатқанын баяндайды. Сонда бай: «Менде байлық та бар, бәрі бар, бірақ балам жоқ. Сондықтан менің көйлегім қызға көмек бола алмас» деп жолаушыларды шығарып салады.

Сөйтіп, сарбаздар баласы көп бір отбасына келеді. Отағасынан «Бақыттысың ба?» деген сұраққа, «Балаларым көп болғанмен, кейде оларды асырауға шамам жетпей жатады. Егер біраз қаржым болса, бәлкім толыққанды бақытты болар ма едім» дейді.

Сарбаздар тағы да іздеуге көшеді. Ізденістері ұзаққа созылады. Енді қолды бір сілтеп, сарайға қайтамыз ба деп жүргенде, кішкентай бір шалаштан жарық көреді. Жақындай келе іштен: «Мен неткен бақытты едім, бүгін нан тауып жедім!» деген ризалы дауысты естиді. Ішке кіріп, көйлегін сұрайын десе кедейдің көйлегі жоқ екен.

P.S.: Осы ертегіні өзбекше “Сарвиноз” фильмінен естіген едім. Бәрі есімде қалмай, таңертең келіп, онлайн қарап отырып, жазып алдым. Меніңше тәубеге келтіретін өте әдемі ертегі.

Грант немесе оқу ақшасы.
Бірі білсе, бірі білмейді, колледждің де гранттары болады. Мемлекеттік колледждердің атында «мемлекеттік» деуінен-ақ түсінуге болады. Мысалы, Ақтөбе Мемлекеттік политехникалық колледжі, Алматы Мемлекеттік педагогикалық колледжі. Яғни, осындай колледжерде әр мамандыққа грант бөлінеді. Алайда, түсу үшін де қазір бәсекелестік жоғары. Жинайтын баллдар да сәйкесінше жоғары болу керек. Грантқа түскен бойда ай сайын оқушы шәкіртақы алып тұрады. Шәкіртақы университеттегілерге қарағанда аздау, үздік оқитындар 5000 тг жоғары алады ғой деймін қателеспесем. (Біздің кезімізде 2000 тг болатын ))). Сонымен қатар, оқу ақшасы таңдаған мамандығына сәйкес болады. Мысалы, «бухгалтерлік есеп-шотта» оқитындардың оқуының бағасы, әлбетте «машина жасау» мамандығынан көбірек болады.

Білім.
Кейбірінің пайымдауынша колледжде ешқандай білім жоқ деп ойлайды. Негізі, оқимын деп барған бала әркез өзіне қажет білімді алады. Мысалы, мен колледжден кейін университетке түстім, бірақ ондағы білім, колледжде алған білімімнен артық болды деп айтпас едім. Көптеген кезде сессияны ақшамен сөйлесуге тура келіп жүрді. Ал колледжде ешқандай ақшамен жабу деген әңгіме жүрмейтін. Болады, ия, біреулер ақша беріпті деген әңгімелер, бірақ оны қалай сөйлесеміз, кімге барамыз деп қорқатынбыз. Біліп қойса, бұл үлкен «позор» болып көрінетін. Сол себепті де тек өз күшімізге жүгінуге тура келді. Қазіргі кезде еркінсіп кеткен дегенді естимін. Сонда да егер өзім үшін керек деп, сабақтан қалмай, тиісті бағасын алып, сессияда өзіне ғана сенсе, онда бәрі де дұрыс болады деп ойлаймын. Содан кейін, колледжде де білікті мұғалімдер, ұстаздар бар. Мектепке қарағанда жалақысы жоғары болғандықтан білім беруге құштар мамандар әркез табылады.

Тәрбие, орта.
Колледжге көбі 9-сыныптан кейін түсетін болғандықтан, көбінің жасы 15-16 жастағылар. Ең тура жанып-өшіп тұрған шақ. Көзіңнің қиырынан таса қалса бірдемеге ұшырап кететіндей кезең. Көбі осы уақытта, өмірде барлық тиым салынған заттарды сезіп, көріп қалғысы келетіндей күй кешеді. Балалар көп төбелеседі, қыздар да. «Крышовать» ету деген ол да бар. Ішеді, тартады және т.с.с. Енді бұған айтарым, орыстың сөзі бар ғой «Волков бояться, в лес не ходить» деген. Ең бастысы, үйдегі мықты тәрбие болса керек. Санасы бар, ата-анасын ойлайтын жанашыр балалар не болса да шектен шықпауға тырысады деп ойлаймын. Кімнің басынан жастық өтпейді? Бірі қателеседі, көреді, кейін тиісті сабағын алған соң жоламауға тырысады. Бұның бәрі уақыт өте келе, ақыл тоқтатқан соң келетін заттар. «Мінезіне қарай тағдыры» деген бір сөз оқып едім. Сол бұзықтық мінез тиылмаса, ол колледжде болмасын, басқа жерде де сыр берері анық.

Мамандық, болашақ.
Көп уақытта колледжде оқитын студенттер ерте есейеді. Мектепте оқыған сыныптастары студенттік өмірдің дәмін енді сезінуге аттанғанда бұлар үлкен өмірге аяқ басуға дайын тұрады. Жұмыс істеп, ақша табуды ойлайды. Ары қарай, көлік алу, жоғарғы білім алу деген сияқты мақсаттарды іске асыра бастайды. Сол себептен, колледж бітіре сала, өз мамандығы бойынша немесе өзіне сай тапқан жұмысты істеуге кірісіп кетеді. Және де колледж бітіріп келген студенттерді жұмысқа қабылдайтындар да жоқ емес. Өйткені, жаңа піскен бозбала-бойжеткен болған соң жалақыны аз сұрайды, және де жұмыс істеуге барлық құлшынысы бар. Бұл жұмыс берушілерге аса пайдалы.

Қорытынды.

Жалпы, тым болмаса бір мамандық алып қалсын деген мақсат – колледждің ең үлкен плюсы. Бірақ колледжде тек үлгермей қалған оқушылар оқиды деген де қателік. Әркімде әрқалай жағдайлар болады. Мен оқыған кездері колледж бітірген соң қайта басқа мамандыққа оқығандар да табылды. Бұл енді оқудың ұзақ уақытқа жалғасатын бір минусы. Сонымен қатар, бітіре салып, жұмыс істеп кеткендер одан да көп. Кейбірде колледж бітіріп, университет бітіргендерге қарағанда үлкен дәрежеге жеткендерді де білемін. Менің группамда бұзықтар да, үлгерімі мықтылар да болды. Әрқайсы қазір өз орындарын тауып, өмір сүріп келе жатыр. Қай бір кездері үлкен бұзықтықтарымен директордың алдында тұрғандары да білікті маман, отағасы немесе анасы болып отыр.

Өз басым колледжде оқығаныма еш өкінбеймін. Менің жағдайымда бұл өте дұрыс шешім болды. Ертерек жұмыс жасау әркімге де пайдасы үлкен. Ал егер алдарыңызға биік мақсат қойып, шет елде оқу және т.б. болса, онда толық 11 сыныпты бітіріп, университетке түсу дұрыс шешім болатын шығар. Өйткені, колледжде оқу да оңай емес, 3-4 жыл білім университетте оқумен тепе-тең. Ары қарай тағы ЖОО бар, тағы шет елің болса, онда оқу ұзаққа жалғаспақ. Сондықтан, ары қарай қорытынды өздеріңізде.

«Ей, самолет, самолет,
Алматыға ала кет!» – деп жүгіріп жүргенде
Осы біздер бала ма ек?
Уақыт сырғып, бір жыл, бір ай, бір күннен
Кездер қалды бізбен бірге күн күлген.
Самолеттен «ала кет», деп сұраған
Алматыда жүрмін мен.

«Ей, самолет, самолет,
Біздің үйге қона кет.
Жете алмай, сағынған ауылыма ала кет.
Ауылыма апар да, Алматыға қайтып кет!
Балалығым сапарда, қай жерде екен, айтып кет…»

Авторы: Назира Бердалы

Кейбір кезде тоспатың қанты шығып, суы аз болып, немесе дәмі ащылау болып кететін кездер болады. Оның себебі тосапты қайнату барысында кеткен қателіктерден екен.

Сонымен тосапты қайнатқанда мынадай ережелерді ұстану керек:

• Тосап қайнатқанға кермек су (жесткая колодезная вода) пайдаланбаған жөн.
• Және де қайнатып жатып, отты жәй қою керек.
• Тосапты қайнатып болған соң, ыдысын ауыстырған дұрыс. Тосап салқындаған соң ғана банкілерге құю қажет. Бұдан жемістер бүгілмей, керісінше суланып, түсі мен дәмі жақсарады.
• Тосап әбден суымайынша банкілерді жабуға болмайды. Өйткені қақпақтың асты буланып, сулана бастайды. Су тосапқа тамшылап, ашуына себеп болады.
• Егер тосап қайнатып жатып кішкене лимон қышқылын қосып жіберсе, тосаптың қанты шықпайтын болады. Ал егер тосап қанттанып кетсе, әр литрге 3 үлкен қасықтан су құйыңыз да араластырып отырып бір қайнатып алыңыз.

Тосап жасауда сәттілік тілеймін!

Ары қарай спецэффектілерге толы фильмге тән – атыс, шабыс, жарыс, оған қоса романтика, орынды әзіл, үлкен интрига сізді креслоға байлап қояды, тіптен жаныңдағы адамнан бірдеме сұрауға да уақыт жоқ, өйткені бір фразаны, бір эпизодты жіберіп алудан қорқасын. Ал жіберіп алсаң, түсінбей қалу да ғажап емес (сол себепті алдын-ала дәретханаға барып алыңыздар, оған тіптен уақыт болмайды ).

Көптен бері мағынасы терең, интеллект пен киношеберлік біте қайнасқан фильмдерге зәру болып жүр едік, осы бір фильм сюрприз болды. Өйткені, ешкім осындай мықты сценарийді күткен емес. Леонардо ДиКаприо тағы да өзінің шеберлігін дәлелдеді. (Осымен оның түскен фильмдерінің екіншісіне рецензия жазып жатырмын )). Оған қоса Марион Котийяр. Қай уақыттан бері, менің сүйікті актрисаларымның біріне айналды.

Сонымен қатар, фильмді кинотеатрда, үлкен экранда көрген абзал. Өзім кинотеатрда көрген соң, сіздер жай экраннан көріп, әсері кетіп қала ма деп уайымдамын Айтпақшы, фильмдегі кейбір эпизодтарға Эдит Пиафтың өлеңін алған ұтымды вариант болды. Осы күнгі толы саундтректерге сонау 30-жылдардын әуенін әкелу үлкен плюс. Жалпы саундтрек жұмысы да шебер. Құлақты жармайды, тіптен елемейсіз, бірақ музыка бар.

P.S. Фильмнің аты неге «Начало» екенін түсінбедім, бірақ соңына қарай бұл тек әлі басы екенін ұғатын сияқтысың… Бірақ бұл да әлі белгісіз. Әйтеуір «басы» жаман емес. ))

Әннің тарихына біраз көз жүгіртсек, ең алғаш бұл әнді француз әншісі Daniel Balavoine, кейін жас әнші Gregory Lemarchal орындап шыққан. Өкінішке орай, екеуінің де ғұмырлары ұзақ болмай, өлеңде айтылғандай биіктен көруге, ана өмірге ерте аттанып кеткен.

Грегори Лемаршалль 2007 жылы жастайынан ауыратын ауруына ем табылмай көз жұмған. Қазіргі уақытқа дейін Францияда, т.б. Европа елдерінде Греогридің фанаттары «Грегорианство» деп ат қойып, оның өлеңдерінің қайта тірілуіне, өлмеуіне, аты өшпеуіне ат салысып келе жатыр.

Өлең шынымен де біраз қайғылы болғанмен, адам баласының бір кездері осындай сезімдерді басынан кешетіні суреттелген. Алайда, әркімнің бұл өмірдегі уақыты санаулы болғанымен, ажалын тек бір Құдай біледі емес пе?..

Азалы адамның СОС сигналы

Неге өмір сүрем, неге күлем?
Қасірет қайдан, қайдан қайғы?
Қалып қойды қолымда сермелген,
Жанымның азалы айқайы…

Қанат қылып жіберсе ғой қолымды,
Қазір-ақ, қағып оларды.
Құс болып ұшар ем.
Мына әлемге биіктен
Тағы бір қарағым келеді
Түсіну үшін өз жолымды
Өз жолымды…

Мен өмірімді ойынмен араластырдым,
Алайда, өзіммен-өзім болғым келген.
Енді, өзімді қайдан табам?
Бірақ, бір дауыс естимін мен -
Шақырады ол,
Шақырады ол,
Шақырады ол Аспанға…

О, менің өмірім – тағдырдың тәлкегі,
Мен мұнда таңдаппын басқа билет,
Енді мұнда үміт жоқ.
…
Жердегі адамдардың бөтен заңи сыйқы -
Метро, жұмыс, ұйқы.

Неге демім бар, бірақ, өмір жоқ?
Нені іздеймін, бірақ, таппаймын?
Ана өмірге шақыратын,
Сол толқыннын артынан қуалаймын…

Аяғымда енді еш күш жоқ.
Кеткенім жақсы, менің құс боп,
Көк аспан астында қалықтап.
Мына әлемді биіктен,
Тағы бір ашқым келеді,
Әрі қарай ғұмыр кешпекке…

Sos d’un terrien en détresse

Pourquoi je vis, pourquoi, je meurs?
Pourquoi je ris, pourquoi je pleure?
Voici le S.O.S
D’un terrien en détresse
J’ai jamais eu les pieds sur terre
J’aimerais mieux être un oiseau
J’suis mal dans ma peau

J’voudrais voir le monde à l’envers
Si jamais c’étaix plus beau
plus beau vu d’en haut
D’en haut
J’ai toujours confondu la vie
Avec les bandes dessinées
J’ai comme des envies de métamorphoses
Je sens quelque chose
Qui m’attire
Qui m’attire
Qui m’attire vers le haut

Au grand loto de l’univers
J’ai pas tiré l’bon numéro
J’suis mal dans ma peau
J’ai pas envie d’être un robot
Métro boulot dodo

Pourquoi je vis, pourquoi je meurs?
Pourquoi je crie pourquoi je pleure?
Je crois capter des ondes
Venues d’un autre monde
J’ai jamais eu les pieds sur terre
J’aim’rais mieux être un oiseau
J’suis mal dans ma peau

J’voudrais mieux voir le monde à l’envers
J’aim’rais mieux être un oiseau
Dodo l’enfant do

Осы жылы, жыл сайынғы өтетін «Новая Волна» әншілер байқауында біздің еліміздің атынан Қайрат Түнтеков өнер көрсетеді. Бұл байқауды осы жылы «Қазақстан» ұлттық арнасынан тамашалауға мүмкіндік бар. 27-шілдеден басталатын додада Қайрат қазақтың  халық әнін, өз репертуарынан бір ән, және әлемдік хит ретінде қазір өте танымал болып жүрген «SOS» әнін орындайды.

Өз басым, Қайраттың шоу-бизнеске келген күнінен өнерін қадағалаудамын. Алғаш «Суперстар.кз» байқауында бірінші сынағынан финалға жолдамаға смс дауыстар жетпей қалып, ауылына қайтып кеткен болатын. Одан кейінгі жылы бағы жанып, халыққа танымал болды. Ең алғаш, тіпті ұзын кофта мен кең рэпперлік джинсы киіп шыққаны да есімде. )) Біраз жылдар демеушісі болмай, көлеңкеде жүріп қалды. Сабина Саякованың «Своими словами» бағдарламасында ағынан жарылып, продюссермен жолым болмай жүр дегенін айтқан еді. Содан кейін-ақ Динара Адам («Екі жұлдыз» жобасының директоры қателеспесем) қолына алған көрінеді. Қазіргі уақытта имидж, репертуар және де басқа жұмыстарымен осы кісінің продюссерлік орталығы айналысады.

Даусы керемет, бірақ әлі де Қайратқа тіл байлығын, ой-өрісін кеңейту керек сияқты. Және ол жағымен жұмысты бастап кеткен де сияқты. Жақында Қайрат on.kz сайтынан блогын ашып, жанкүйерлерімен ой-пікірімен, жоспарларымен бөлісуде.

Қайратқа сәттілік тілеп, бәріміз қолдау көрсетейік!

Бізді қойшы, бір барамыз да, келеміз. Осы аймақтың тұрғындары, келіп-кететін балаларына обал екен. Бір шоқалақ жолдан көлігіміз секіргенде тура өкпең түсердей жағдайға жетесің.

Біз барған ауылдар тек осы жол тораптарымен ғана күн көріп отыр. Саудагерлердің әкелген киім-кешек, азық-түлігіне. Елдің басты айналысатын істері мал шаруашылығы, бау-бақша тек өз қолданыстарына жарамаса, Шығыстың ауа-райы көптеп егін егуге тым қолайсыз. Кейбір жерлерде актив та, билайн да ұстамайды. Бұл жерлер бұрын колхоз, совхоз болып тұрған кездерінде пайдасы көбірек болса керек. Қазіргі кезде пайдасы аздықтан ба, қараусыз қалып жатқан әсер қалды менде. Адамдар жылы жерлерінен қозғалғылары келмейді. Жастардың көбі қалада.

Мына сурет осы Тарбағатай бөктеріндегі бір ауылдың суреті. Қытаймен шекаралас жерде орналасқан. Бұл жерде ешқандай байланыс аппараты жоқ, тек су мен жарық бар. Табиғаты керемет. Флора мен фаунаға байлығы мен туған жерлерін қимайтын адамдарды айтпағанда.